17 listopada, 2026

Reformacja to też muzyka! Festiwal Reformacji to przybliżenie dziedzictwa regionu.

autor publikacji i zdjęć: Paweł Szpur
Kiedy myślimy o Reformacji, przed oczami stają nam najczęściej opasłe księgi historyczne, teologiczne dysputy, dawne dokumenty oraz postać Marcina Lutra przybijającego swoje słynne tezy do drzwi kościoła w Wittenberdze. To skojarzenie jak najbardziej słuszne, ale jednocześnie niezwykle mocno upraszczające cały ruch, który na przełomie wieków zmienił oblicze Europy. Reformacja to bowiem nie tylko wielka historia, polityka czy przełom społeczny. Reformacja to również – a dla wielu przede wszystkim – rewolucja w świecie sztuki, w tym zwłaszcza sztuki muzycznej. To właśnie w kręgu tradycji ewangelickiej powstał chorał, a muzyka organowa osiągnęła swoje absolutne wyżyny, stając się jednym z najważniejszych filarów dziedzictwa kulturowego naszej części świata.
Doskonałym dowodem na to, jak żywa, bogata i wszechstronna jest ta tradycja, była zakończona właśnie czwarta edycja Wałbrzyskiego Festiwalu Reformacji. Tegoroczne wydarzenie, wpisujące się w uroczyste obchody 80-lecia polskiej parafii ewangelickiej w Wałbrzychu, po raz kolejny przyciągnęło licznych mieszkańców miasta oraz gości z całego regionu. Organizatorzy przygotowali bogaty cykl sześciu wydarzeń łączących historię, architekturę i edukację, jednak to właśnie muzyka stała się sercem, osią i najbardziej donośnym głosem całego festiwalu Wszystkie festiwalowe propozycje były dostępne dla mieszkańców całkowicie bezpłatnie.

Monumentalne brzmienia i cztery wieki tradycji: Koncert inaugurujący

Muzyczna podróż rozpoczęła się w Kościele Zbawiciela, który ze względu na swoją akustykę oraz historyczny charakter stanowi idealne tło dla dźwięków muzyki poważnej. Podczas koncertu inauguracyjnego zatytułowanego „Mistrzowie muzyki ewangelickiej – dźwięki trzech stuleci” za kontuarem organów zasiadł Przemysław Kojs. To niezwykle utalentowany muzyk młodego pokolenia – student wrocławskiej Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego w klasie organów dr. hab. Piotra Rojka oraz mgr. Jana Surmy, absolwent Państwowej Szkoły Muzycznej im. Ryszarda Bukowskiego we Wrocławiu, a także magister inżynier informatyki i doktorant Politechniki Wrocławskiej. Artysta ma na swoim koncie ponad setkę recitali solowych w kraju i za granicą, liczne nagrody na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach, a także prestiżowy tytuł „Złotego Lauru Młodego Organisty”, zdobyty podczas 48. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Kameralnej i Organowej w Giżycku. Zgromadzona w wałbrzyskim kościele publiczność miała okazję wysłuchać programu podzielonego na trzy dopracowane w najmniejszych szczegółach bloki tematyczne, pokazujące ewolucję muzyki organowej na przestrzeni wieków.

Blok I – Mistrzowie północnoniemieccy

Na otwarcie koncertu zabrzmiały dwa arcydzieła północnoniemieckiej szkoły organowej z epoki baroku: Preludium E-dur Vincenta Lübecka oraz Preludium e-moll Dietricha Buxtehudego. Obaj kompozytorzy reprezentowali kierunek, w którym niezwykle istotną rolę odgrywała wirtuozowska partida pedałowa. Klawiatura nożna nie służyła tam jedynie do podtrzymywania basowego akompaniamentu, ale realizowała samodzielne, skomplikowane i rozbudowane partie melodyczne.

Blok II – Rozwój gatunku opracowania chorałowego

Drugi blok koncertu został w całości poświęcony sztuce opracowania chorałowego, czyli budowaniu nowej kompozycji na kanwie znanej melodii liturgicznej. Motywem przewodnim stała się tradycyjna adwentowa pieśń Nun komm, der Heiden Heiland („Przyjdź, Zbawicielu narodów”) – wybór niezwykle trafny z uwagi na patronat wałbrzyskiej świątyni. Po prezentacji oryginalnej melodii Przemysław Kojs zaprezentował słuchaczom aż sześć jej zróżnicowanych opracowań.

Blok III – Romantyzm, XX wiek i żywa improwizacja

W finałowej części koncertu organowego melodia chorału Nun komm, der Heiden Heiland przeniosła słuchaczy w czasy bliższe współczesności. Najpierw zabrzmiała siódma fuga z cyklu dwunastu opracowań chorałowych szwajcarskiego kompozytora Rudolfa Löwa, reprezentująca płynny i śpiewny nurt wczesnego romantyzmu. Została ona zderzona z ruchliwą, pełną rytmicznej energii toccatą autorstwa Hugo Distlera – jednego z najważniejszych niemieckich kompozytorów ewangelickich XX wieku. Prawdziwym zwieńczeniem wieczoru była jednak improwizacja organowa wykonana przez Przemysława Kojsa na żywo.

Mroźny wieczór, światło świec i szlachetny jazz: Finałowe Zaduszki

O ile inauguracja festiwalu miała charakter wysoce klasyczny i podniosły, o tyle wielki finał przyniósł zupełnie inne, niezwykle kameralne i poruszające emocje. Na zakończenie IV Wałbrzyskiego Festiwalu Reformacji w Kościele Zbawiciela odbyły się „Jazzowe Zaduszki”, które zgromadziły kompletną publiczność poszukującą chwili wyciszenia i głębszej refleksji. Podczas tego wyjątkowego, zaduszkowego wieczoru ze sceny zabrzmiały następujące utwory: Crossing the river – autorska, przejmująca kompozycja Irka Głyka, Happy New Season – utwór pełen nadziei i ciepłych bar, Nardis – słynny, tajemniczy standard autorstwa Milesa Davisa, Waves of life – wielowarstwowa kompozycja I. Głyka, Pomyśl – skłaniający do zadumy, nostalgiczny utwór wibrafonisty, Bud Powell – dynamiczny hołd dla legendy bebopu złożony przez Chicka Core, La Fiesta – pełen ognia i latynoskiej ekspresji klasyk Chicka Corei, Song For My Baby Child – osobisty, niezwykle delikatny utwór I. Głyk, It will get better – dający nadzieję akcent na zakończenie koncertu Niezwykły klimat tego wydarzenia sprawił, że publiczność długo nie chciała wypuścić artystów ze sceny, nagradzając ich gorącymi owacjami.

Edukacja, spuścizna i spacery: Bogate tło historyczne

Choć to właśnie występy muzyczne wywołały najwięcej emocji i przyciągnęły największe tłumy melomanów, organizatorzy IV Wałbrzyskiego Festiwalu Reformacji pamiętali również o szerokim wymiarze edukacyjnym i historycznym. W programie znalazły się cztery niezwykle interesujące wydarzenia towarzyszące, które pozwoliły mieszkańcom spojrzeć na dzieje własnego miasta z zupełnie nowej perspektywy takie jak: Wieczór Historyczny, Nocne zwiedzanie Kościoła Zbawiciela, Historyczne „Rozmowy Stołowe”, Spacer historyczny śladami ewangelików na Sobięcinie.

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *