autor publikacji i zdjęć: Paweł Szpur
Gdyby mury Zamku Książ umiały mówić, opowiedziałyby niejedną historię. I to nie tylko tę o księżnej Daisy czy podziemnych korytarzach budowanych podczas II wojny światowej. Ta wspaniała perła historii od dekad przyciąga twórców filmowych z całego świata. Zagrała już chyba w każdym możliwym gatunku: od baśni dla dzieci, przez dojrzałe dramaty kostiumowe, po hollywoodzkie produkcje i mroczne thrillery. A przed nią jeszcze zapewne nie jedna produkcja.
Co sprawia, że filmowcy tak chętnie wracają w te strony? Książ ma wszystko, czego potrzeba na planie: monumentalne tarasy, bogato zdobione sale, gęste lasy wokół i aurę tajemnicy, której nie da się zrekonstruować w żadnym studiu produkcyjnym. A w dodatku zarządzających obiektem, którzy zdają sobie sprawę, że każdy przyjazd ekipy filmowej to dodatkowe bonusy promocyjne.
Gdy przyjrzymy się historii filmowej tej największej wałbrzyskiej atrakcji turystycznej, zdamy sobie sprawę, że oglądając kultowe polskie produkcje, bardzo często spoglądamy właśnie na Książ.
Od kostiumowych klasyków po wielkie melodramaty
Kamera pokochała Wałbrzych już w latach 60. XX wieku. Jedną z pierwszych produkcji realizowanych w zamku była krótkometrażowa „Tortura nadziei” z 1967 roku w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich. Chwilę później na plan wszedł Jerzy Antczak, by nakręcić słynną „Hrabinę Cosel” w 1968 roku z rewelacyjną Jadwigą Barańską i Mariuszem Dmochowskim. Barokowe i neorenesansowe wnętrza idealnie oddały klimat epoki.
Prawdziwym hitem okazała się jednak „Trędowata” z 1976 roku Jerzego Hoffmana. Kto pamięta słynne, wykwintne garden party ordynata Michorowskiego? Te ujęcia kręcono właśnie na zamkowych tarasach – Wodnym i Zachodnim. To tam kinowa elegancja spotkała się z wałbrzyską architekturą, tworząc sceny, które na stałe zapisały się w historii polskiej kinematografii.
Warto też wspomnieć o mrocznym „Diable” z 1972 roku Andrzeja Żuławskiego z Wojciechem Pszoniakiem. Zamek potrafi być piękny i dostojny, ale gdy trzeba, zmienia się w idealną scenerię do niepokojącego horroru kostiumowego.
Królestwo młodzieżowej przygody i baśni
Zamek Książ i otaczające go lasy stały się także ulubionym plenerem twórców kina młodzieżowego i przygodowego. To tu powstawały sceny do serialu „Znak orła” z roku 1977, popularnych „Strachów” z roku 1979 z Izabelą Trojanowską czy serii przygodowych Janusza Łęskiego, takich jak „Kłusownik” z 1980 roku, a także „Na tropach Bartka” z 1982 roku. Dla wielu zaskoczeniem może być fakt, że swój ślad zostawiła tu kultowa „Akademia Pana Kleksa” z roku 1984 Krzysztofa Gradowskiego. To właśnie na punkcie widokowym Grób Olbrzyma, skąd rozpościera się panorama na Książ i Stary Książ, kręcono wzruszającą scenę, w której książę Mateusz po ataku wilków zamienia się w szpaka. Magię zamku dostrzegli również zagraniczni twórcy kina dziecięcego – w latach 90. kręcono tu uwielbiany przez młodzież polsko-australijski serial fantasy „Dwa światy” (Spellbinder, 1995).
Zagraniczne gwiazdy i Oscar w Wałbrzychu
Z biegiem lat o Zamku Książ zrobiło się głośno daleko poza granicami Polski. Lokacja przyciągnęła międzynarodowe koprodukcje. W 1991 roku kręcono tu miniserial „Napoleon w Europie”, przy którym pracowali tacy reżyserzy jak Krzysztof Zanussi czy Janusz Majewski, a na ekranie pojawili się Jan Nowicki i Daniel Olbrychski.
Ciekawostką jest polsko-amerykański dramat kostiumowy „Szuler” z roku 1991 w reżyserii Adka Drabińskiego. W obsadzie obok Jerzego Zelnika i Ewy Gawryluk znalazł się… początkujący wówczas, nieżyjący już laureat Oscara, Philip Seymour Hoffman. Przez wałbrzyski plan przewinęły się też inne światowe nazwiska – w thrillerze „Europejska noc” (1993) zagrał Maxwell Caulfield (gwiazda „Dynastii”), a w widowiskowej „Dolinie Bogów” (2016) Lecha Majewskiego w zamkowych przestrzeniach zagrali John Malkovich oraz Josh Hartnett. Egzotycznym akcentem były zdjęcia do egipskiego serialu „Arabian nights” (2015) czy indyjskiej produkcji „Sapthagiri express” (2016), co pokazuje, jak uniwersalne i wszechstronne jest to miejsce.
Nowoczesne kino, Netflix i wielka tajemnica
W ostatnich latach Wałbrzych przeżywa prawdziwy renesans na ekranach. Zamek idealnie sprawdza się w historiach pełnych napięcia, historii i tajemnic. A wszystko to również za sprawą rozwoju nowoczesnej telewizji streamingowej, która napędzana jest nowymi produkcjami. W tym miejscu, zbliżając się do czasów bardziej nam współczesnych, warto wspomnieć o takich produkcjach jak: Tajemnica twierdzy szyfrów” (2007) – wojenny serial z Pawłem Małaszyńskim i Danutą Stenką w pełni wykorzystał historyczny, lekko mroczny klimat zamku. ”Ciemno, prawie noc” (2018) – ekranizacja powieści wałbrzyszanki Joanny Bator w reżyserii Borysa Lankosza po po prostu musiała powstać w Książu. Magdalena Cielecka i Marcin Dorociński weszli w świat lokalnych legend i tajemnic, a zamek zagrał w filmie jedną z głównych ról. “1983” (2018) – pierwsza polska produkcja serwisu Netflix. Zdjęcia w Wałbrzychu powstawały w 2018 roku w ścisłej tajemnicy. Zamek Książ zagrał tam reprezentacyjną, majestatyczną siedzibę wojskową i pojawiał się praktycznie w każdym odcinku pierwszego sezonu. Czy “Strefa interesów” (2022) – głośny, nagradzany na całym świecie film Jonathana Glazera, w którym zamkowe plenerowe przestrzenie również posłużyły do zbudowania przejmującej opowieści.
Zamek, który zagra wszystko
Co łączy barokowy melodramat z dystopijnym thrillerem politycznym? Odpowiedź brzmi: Zamek Książ. Historia filmowa tego miejsca udowadnia, że dolnośląski zabytkowy obiekt jest niezwykle elastycznym tłem dla wyobraźni reżyserów.
Gdy następnym razem będziecie spacerować po zamkowych tarasach lub podziwiać widok z okolicznych skał, pamiętajcie, że stoicie dokładnie tam, gdzie przed chwilą stała ekipa filmowa, padł klaps i padły słowa: „Kamera, akcja!”. Każdy kąt tej budowli kryje opowieść, którą znamy z wielkiego ekranu.
„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”
