Światowy Dzień Walki z Gruźlicą został zainicjowany przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia (WHO) w 1982 roku. Data wydarzenia upamiętniła więc setną rocznicę wprowadzenia informacji o wyizolowaniu prątka gruźlicy przez Roberta Kocha w 1882 roku. Do roku 1998 prawie 200 organizacji przeprowadziło publiczne działania informacyjne na Światowy Dzień Gruźlicy.
Gruźlica – co to za choroba? Jak najprościej możemy ją rozpoznać?
Gruźlica to choroba zakaźna wywoływana przez prątek gruźlicy, rozpoznany po raz pierwszy przez Roberta Kocha. Odkąd znana jest etiologia gruźlicy łatwiej nam ukierunkować leczenie. Najczęstsze i najbardziej charakterystyczne objawy gruźlicy to przewlekły kaszel, krwioplucie, duszność, utrata masy ciała, ogólne osłabienie. Czasem pojawiają się też bóle w klatce piersiowej. Takie objawy są wskazaniem do wykonania zdjęcia RTG klatki piersiowej. To podstawowe badanie przesiewowe do rozpoznania tej choroby.
Jak często zdarzają się zachorowania na gruźlicę?
To wszystko zależy od części świata. Szacuje się, że w latach 2021-2022 na gruźlicę zachorowało około 10 mln ludzi. To przede wszystkim kraje afrykańskie i Indie, natomiast w USA i Europie zapadalność jest niższa. Średnio to 7,4 zachorowań na 100 tys. mieszkańców. W Polsce to ok. 10 zachorowań na 100 tys. mieszkańców, a w województwie świętokrzyskim 12 na 100 tys. mieszkańców. W krajach o bardzo wysokiej liczbie zachorowań te liczby wahają się od 50 do 500 zachorowań na 100 tys. mieszkańców.
Z czego wynikają tak duże różnice?
Przede wszystkim z jakości opieki medycznej i dostępności leczenia. Niektóre kraje praktycznie wyeliminowały gruźlicę dzięki szczepieniom i leczeniu zakażonych. Jeśli wykrywalność jest mała, a proces leczenia niedostatecznie kontrolowany, to transmisja choroby jest szybka i mamy dużą zachorowalność.
Kto choruje na gruźlicę?
To choroba różnych grup społecznych. Sprzyja jej osłabienie odporności organizmu, wynikające np. z niedożywienia, wyniszczenia organizmu, nałogów oraz stanów chorobowych z zaburzeniami odporności – np. przy leczeniu lekami immunosupresyjnymi po przeszczepach narządów, czy też przy leczeniu biologicznym w chorobach stawów – tłumiąc układ immunologiczny dajemy drogę do rozwoju różnych chorób, także gruźlicy.
Objawy choroby
W większości przypadków choroba wykrywana jest przypadkowo, gdy chory skarży się na kaszel i bóle w klatce piersiowej. Najczęściej na gruźlicę chorują dzieci, osoby w podeszłym wieku, palacze i osoby, które żyją w ciągłym stresie. Pomimo, że istnieje lek przeciwko gruźlicy, to corocznie umiera na nią około 1000 osób. Odpowiednia wiedza dotycząca choroby, zwłaszcza jej objawów, przyczynia się do wczesnego wykrycia gruźlicy i zwiększenia szansy na odzyskanie zdrowia. Należy pamiętać, że choroba, bez odpowiedniego leczenia jest chorobą śmiertelną, która wciąż przyczynia się do wielu zgonów, nie tylko wśród ubogich osób. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, największy odsetek chorych występuje w Afryce subsaharyjskiej oraz w Indiach i Chinach.
Jak wygląda leczenie?
Podstawą zwalczania gruźlicy jest odpowiednie rozpoznanie i wdrożenie leczenia. Do tego pierwszego służy badanie radiologiczne oraz badania mikrobiologiczne i genetyczne. Badania mikrobiologiczne pozwalają stwierdzić obecność prątka w wydzielinie. Badanie molekularne, czyli genetyczne wykrywa DNA bakterii w materiale pobranym od chorego. To skraca czas oczekiwania na wynik i rozpoznanie gruźlicy. Standardowe leczenie trwa sześć miesięcy, pierwsza faza, intensywna, to dwa miesiące, a podtrzymująca to kolejne cztery. Leczenie lekami doustnymi w warunkach szpitalnych trwa zwykle dwa miesiące, do czasu odprątkowania, czyli pozbycia się zakaźności. Zdarza się, że leczenie trwa nawet 12 miesięcy, jeśli występuje oporność na leki, tzw. gruźlica wielolekooporna. W fazie podtrzymującej podajemy dwa leki przez cztery miesiące, a końcowe leczenie może być prowadzone w domu. Należy pamiętać, że gruźlica to choroba uleczalna. Leki przeciwprątkowe są bardzo skuteczne, choć występują problemy z leczeniem w przypadku wystąpienia dużych zniszczeń w płucach. Zdarzają się zgony – 4-5 na około 200 pacjentów rocznie.
Dla osób szczególnie narażonych na zachorowanie na gruźlicę przygotowany został Program Profilaktyki Gruźlicy.
Ten program jest dla Ciebie, jeżeli:
* jesteś osobą dorosłą, u której dotychczas nie rozpoznano gruźlicy, ale miała bezpośredni kontakt z chorym na gruźlicę.
Albo
* jesteś osobą, u której stwierdzono przynajmniej jeden z następujących czynników ryzyka:
-bezrobocie
-bezdomność
-niepełnosprawność
-obciążenie długotrwałą chorobą
uzależnienie od alkoholu, narkotyków.
Programem objęte są osoby, które dokonały wyboru pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej i samodzielnie zgłoszą się do gabinetu pielęgniarki.
Cel programu
-zmniejszenie wskaźnika zachorowalności na gruźlicę
-objęcie wczesną opieką świadczeniobiorców chorych na gruźlicę
-zmniejszenie wskaźnika śmiertelności na gruźlicę
-podniesienie świadomości społecznej poprzez edukację zdrowotną
-zwiększenie dostępności do świadczeń pielęgniarki środowiskowej oraz poradni specjalistycznych – gruźlicy i chorób płuc.
Kto i gdzie realizuje program?
Program profilaktyki gruźlicy realizowany jest przez wszystkie pielęgniarki POZ.
RED
źródło informacji:
